Z dniem 25 listopada 2018 roku wchodzi w życie Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Jaki jest zakres regulacji? Ustawa reguluje zasady tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zwanej dalej “CEIDG”, oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykonywanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa.

  • Podstawowe cele

Podstawowym celem wprowadzenia niniejszej regulacji jest zapewnienie przedsiębiorcom będącym osobami fizycznymi warunków do zachowania ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa po ich śmierci.

Powyższa regulacja zmierza do wzmocnienia ochrony praw osób trzecich, związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa: tj. kontrahentów, konsumentów i innych podmiotów współpracujących z przedsiębiorcą. Dzięki możliwości kontynuacji funkcjonowania przedsiębiorstwa, które będzie w dalszym ciągu generować zyski, zachowane zostaną miejsca pracy, konsumenci będą mogli łatwiej korzystać ze swych uprawnień, regulowane będą zobowiązania wobec kontrahentów oraz zobowiązania publicznoprawne, a ponadto zwiększą się szanse na dalszy rozwój przedsiębiorstwa, budowanego nierzadko osobistymi staraniami przedsiębiorcy i członków jego rodziny przez wiele lat.

  • Ustanowienie zarządu sukcesyjnego

Do ustanowienia zarządu sukcesyjnego wymagane jest:

– powołanie zarządcy sukcesyjnego;

-wyrażenie zgody osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego na pełnienie tej funkcji;

-dokonanie wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego.

  • Możliwości i ograniczenia

Na zarządcę sukcesyjnego może zostać powołana osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Funkcji zarządcy sukcesyjnego nie może wykonywać osoba, wobec której prawomocnie orzeczono:

-zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 373 ust. 1 ustawy z 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.),

– środek karny albo środek zabezpieczający w postaci zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej, obejmujący działalność gospodarczą wykonywaną przez przedsiębiorcę lub działalność gospodarczą w zakresie zarządu majątkiem.

W oparciu o powyższą regulacje na zarządcę sukcesyjnego może zostać powołany właściciel przedsiębiorstwa w spadku. Powyższe pozwoli na płynną a zarazem stabilną kontynuację funkcjonowania przedsiębiorstwa pomimo śmierci przedsiębiorcy.

Co istotne,  zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi przeszkody do ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Należy jednak pamiętać ze  nie można ustanowić zarządu sukcesyjnego, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy.

Uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy.

  • Powołanie zarządcy sukcesyjnego

Do momentu śmierci do powołania zarządcy sukcesyjnego uprawniony pozostaje  przedsiębiorca poprzez:

– wskazanie określonej osoby do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego,

– z zastrzeżeniem, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym.

Powołanie zarządcy w opisany powyżej sposób zgodnie z art. 9 ust. 2 u.z.s. wymaga zachowania formy  pisemnej pod rygorem nieważności.

Po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego – zgodnie z treścią  art. 12 ust. 1 u.z.s. – może powołać:

-małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku lub

-spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo

– spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek albo zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Wskazane osoby mogą powołać zarządcę sukcesyjnego do momentu uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

W późniejszym okresie zarządcę sukcesyjnego może powołać wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa w spadku. Należy pamiętać że powołanie zarządcy sukcesyjnego wymaga zachowania formy aktu notarialnego.

W omawianych przypadkach do powołania zarządcy sukcesyjnego będzie wymagana zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Jeżeli nie zostało wydane prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, nie został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ani nie zostało wydane europejskie poświadczenie spadkowe, wielkość udziałów w przedsiębiorstwie w spadku będzie ustalana przy uwzględnieniu wszystkich znanych osobie powołującej zarządcę sukcesyjnego osób, którym w chwili powołania zarządcy sukcesyjnego przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku. Wyrażenie zgody, o której mowa, będzie wymagać zachowania formy aktu notarialnego.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego albo wyrażenie zgody na powołanie zarządcy sukcesyjnego przez przedstawiciela ustawowego osoby, która nie ma zdolności do czynności prawnych albo której zdolność do czynności prawnych jest ograniczona, nie będzie wymagało zezwolenia sądu opiekuńczego.

Wskazane osoby będą składać przed notariuszem oświadczenie o przysługującym im udziale w przedsiębiorstwie w spadku oraz znanych im innych osobach, którym przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, a osoba, o której mowa w art. 12 ust. 1 u.z.s., także – pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia – oświadczenia o:

– istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi,

– znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów.

  • Wyrażenie zgody na pełnienie funkcji zarządcy sukcesyjnego oraz złożenie oświadczenia o braku prawomocnie orzeczonych zakazów.

Kolejnym elementem niezbędnym do ustanowienia zarządu sukcesyjnego jest wyrażenie zgody osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego na pełnienie tej funkcji.

Dodatkowo osoba powołana na zarządcę sukcesyjnego składa przed notariuszem oświadczenie o braku prawomocnie orzeczonych wobec niej zakazów, o których mowa w art. 8 ust. 2 u.z.s.  Powyższe oświadczenie to jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

  • Dokonanie wpisu do CEIDG.

Do ustanowienia zarządu sukcesyjnego konieczne będzie dokonanie wpisu zarządcy sukcesyjnego do CEIDG. Powołanie zarządcy sukcesyjnego zgłaszać będzie do CEIDG notariusz. Czynić to obowiązany będzie niezwłocznie, nie później niż w następnym dniu roboczym po dniu powołania zarządcy sukcesyjnego (zob. art. 12 ust. 9 u.z.s.). Chwila ustanowienia zarządcy sukcesyjnego zależeć będzie od tego czy zostanie on powołany przez przedsiębiorcę (przed jego śmiercią ) czy przez inną uprawnioną osobę (po śmierci przedsiębiorcy).

Zgodnie art. 7 ust. 1 pkt 1 u.z.s. jeżeli zarządca sukcesyjny zostanie powołany przez przedsiębiorcę i przed śmiercią przedsiębiorca złoży wniosek o wpis do CEIDG powołanego przez siebie zarządcy sukcesyjnego, zarząd sukcesyjny będzie ustanawiany z chwilą śmierci przedsiębiorcy.

Jeżeli zarządca sukcesyjny zostanie powołany przez osobę inną niż przedsiębiorca (po śmierci przedsiębiorcy), zarząd sukcesyjny będzie ustanawiany z chwilą wpisu do CEIDG – art. 7 ust. 1 pkt 2u.z.s.